مالیات کسبه چند برابر شده؟ سازمان مالیاتی مردم را آموزش رایگان می دهد

برخی از مخاطبان سرویس مشکلات مردم از افزایش مالیاتها گلایه کرده اند. سازمان مالیاتی چیز دیگری می گوید. برخی از خوانندگان سرویس مشکلات مردم کامنت گذاشته اند که سازمان امور مالیاتی برای مغازه آنها شش برابر سال گذشته مالیات نوشته. احمد یکی از این مخاطبان است که نوشته: با سلام.سازمان امور مالیاتی باپنج شش برابر کردن مالیات مشاغل دارد ریشه به تیشه کسبه میزند و از طرفی دیگر باعث میشود هزینه زندگی خانوار افزایش زیادی پیدا کند.مسولین امر لطفا رسیدگی کنند.

برخی تماسهای دیگر کسبه نیز حاکی از این است که در بعضی مشاغل، میزان مالیات بر درآمد به نسبت سال گذشته چند برابر شده. درحالی که تفاهم نامه امسال وزیر اقتصاد با اصناف، حکایت از افزایش پله کانی مالیات بر درآمد به شرح زیر دارد.
درباره مشاغلی که درآمد ماهانه آنها زیر یک میلیون تومان است، افزایش مالیات ۱۲ درصد محاسبه می شود.
درباره مشاغلی که درآمد ماهانه آنها بین ۱ تا ۳ میلیون تومان است، افزایش مالیات بر اساس ۱۵ درصد محاسبه می شود.
درباره مشاغل بالاتر از ۳ میلیون تومان درآمد در ماه، افزایش مالیات ۱۸ درصد است.
سازمان امور مالیاتی هم درباره مشکلاتی که مردم در این خصوص می نویسند اعلام کرده حاضر است به رایگان برای تمامی مودیان مالیاتی، کلاش آموزشی برقرار کند.
این سازمان آمادگي خود را براي آموزش رايگان قوانين و مقررات مالياتي براي تمامي تشکل هاي صنفي و فعالان اقتصادي سراسر کشور اعلام کرده است.
در اطلاعیه این سازمان آمده: با توجه به تاکيد رييس کل سازمان امور مالياتي کشور بر ضرورت برنامه ريزي و آموزش قوانين و مقررات مالياتي براي موديان مالياتي، تمهيدات ويژه جهت تحقق اين مأموريت اساسي صورت گرفته و دفتر آموزش سازمان متبوع به عنوان متولي اين امر آمادگي خود را جهت همکاري لازم با فعالان اقتصادي و تشکل هاي صنفي کشور به منظور ارايه آموزش هاي موردنظر در قالب اعزام اساتيد خبره و مورد تأييد، محتواي آموزشي و برگزاري کارگاه هاي آموزشي خاص اعلام مي دارد.
براساس اين اطلاعيه، علاقه‏مندان مي توانند با شماره هاي ۳۳۹۶۷۵۵۰ و ۳۳۹۶۷۴۷۹ تماس حاصل نموده و يا درخواست هاي کتبي را به شماره نمابر ۳۳۹۶۷۵۲۶ ارسال نمايند.

معافیت های مالیاتی

معافیت‌های مالیاتی:
اشخاص زیر به استناد ماده ۲ قانون مالیات‌های مستقیم از پرداخت مالیات معاف می‌باشند:
۱- وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی
۲- دستگاههای اجرایی
۳- شهرداری‌ها مشمول پرداخت مالیات‌های موضوع مالیات‌های مستقیم هستند.
علاوه بر اشخاص فوق معافیت‌های دیگری نیز در متن قانون مالیات‌های مستقیم به شرح جدول زیر در نظر گرفته شده است که با مراجعه به لینک هر ماده در لیست زیر می‌توانید از جزئیات معافیت‌های در نظر گرفته شده مطلع شوید.
هدف: جلوگیری از پیچیدگی مالیاتی

ماده ۲ :  

اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات‌های موضوع این قانون نیستند :
۱  وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی
۲ دستگاه‌هایی كه بودجه آنها وسیله دولت تامین می‌شود .
۳  شهرداری‌ها
۴ بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی دارای مجوز فعالیت از حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری

تبصره۱- شركت‌هایی كه تمام یا قسمتی از سرمایه آنها متعلق به اشخاص و موسسه‌های مذكور در بندهای فوق باشد، سهم درآمد یا سود آنها مشمول حكم این ماده نخواهد بود. حكم این تبصره مانع استفاده شركت‌های مزبور از فعالیت‌های مقرر در این قانون، حسب مورد نیست .
تبصره۲- درآمدهای حاصل از فعالیت‌های اقتصادی از قبیل فعالیت‌های صنعتی، معدنی، تجاری، خدماتی و سایر فعالیت‌های تولیدی برای اشخاص موضوع این ماده كه به نحوی غیر از طریق شركت نیز تحصیل می‌شود، در هر مورد به طور جداگانه به نرخ مذكور در ماده (۱۰۵) این قانون مشمول مالیات خواهد بود. مسئولان اداره امور در این گونه موارد نسبت به سهم فعالیت مذكور مكلف به انجام دادن تكالیف مربوط طبق مقررات این قانون خواهند بود. در غیر اینصورت نسبت به پرداخت مالیات متعلق با مودی مسئولیت تضامنی خواهند داشت .
 


ماده  ۲۴ بند۱:
 اموال زير از شمول ماليات اين فصل خارج است :
بند ۱- وجوه بازنشستگی و وظيفه و پس انداز خدمت و مزايای پايان خدمت، مطالبات مربوط به خسارت اخراج، بازخريد خدمت و مرخصی استحقاقی استفاده نشده و بيمه‌های اجتماعی و نيز وجوه پرداختی توسط موسسات بيمه يا بيمه‌گذاری و يا كارفرما از قبيل انواع بيمه‌های عمر و زندگی، خسارت فوت و همچنين ديه و مانند آنها حسب مورد كه يك جا و يا بطور مستمر به ورثه متوفی پرداخت می‌گردد .
 
ماده ۲۴ بند۲:
 – اموال زير از شمول ماليات اين فصل خارج است :
بند۲- اموال منقول متعلق به مشمولين بند ۴ ماده ۳۹ قرارداد وين مورخ فروردين ۱۳۴۰ و ماده (۵۱) قرارداد وين مورخ ارديبهشت ماده ۱۳۴۲ و بند(۴) ماده (۳۸) قرارداد وين مورخ اسفند ماه ۱۳۵۳ با رعايت شرايط مقرر در قرارداد مزبور با شرط معامله متقابل .

ماده ۲۴ بند۳:
 اموال زير از شمول ماليات اين فصل خارج است :
بند۳- اموالی كه برای سازمان‌ها و موسسه‌های مذكور در ماده (۲) اين قانون مورد وقف يا نذر يا حبس واقع گردد به شرط تائيد سازمان‌ها و موسسه‌های مذكور

ماده ۲۴ بند۴:
 – اموال زير از شمول ماليات اين فصل خارج است :
بند۴- اثاث البیت محل سکونت متوفی

ماده ۲۵:
 – وراث طبقات اول و دوم نسبت به اموال شهدای انقلاب اسلامی مشمول ماليات بر ارث موضوع اين فصل نخواهند بود. احراز شهادت برای استفاده از مقررات اين ماده منوط به تائيد يكی از نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران و يا بنياد شهيد انقلاب ‌اسلامی حسب مورد می‌باشد .

 

ماده ۵۳ تبصره ۱:
درآمد مشمول ماليات املاكی كه به اجاره واگذار می‌گردد عبارت است از كل مال‌الاجاره، اعم از نقدی و غيرنقدی، پس از كسر بيست و پنج درصد بابت هزينه‌ها و استهلاكات و تعهدات مالك نسبت به مورد اجاره. درآمد مشمول ماليات در مورد اجاره دست اول املاك مورد وقف يا حبس براساس اين ماده محاسبه خواهد شد. در رهن تصرف، راهن طبق مقررات اين فصل مشمول ماليات خواهد بود. هرگاه موجر مالك نباشد، درآمد مشمول ماليات وی عبارت است از مابه‌التفاوت اجاره دريافتی و پرداختی بابت ملك مورد اجاره. حكم اين ماده در مورد خانه‌های سازمانی متعلق به اشخاص حقوقی در صورتیكه ماليات آنها طبق دفاتر قانونی تشخيص شود جاری نخواهد بود .
تبصره ۱: محل سكونت پدر يا مادر يا همسر يا فرزند يا اجداد و همچنين محل سكونت افراد تحت تكفل مالك اجاری تلقی نمی‌شود مگر اينكه به موجب اسناد و مدارك ثابت گردد كه اجاره پرداخت می‌شود. در صورتیكه چند واحد مسكونی محل سكونت مالك و يا افراد مزبور باشد يك واحد برای سكونت مالك و يك واحد مسكونی برای هر يك از افراد مذكور به انتخاب مالك از شمول ماليات موضوع اين بخش خارج خواهد بود .
ماده ۵۳ تبصره ۲:
درآمد مشمول ماليات املاكی كه به اجاره واگذار می‌گردد عبارت است از كل مال‌الاجاره، اعم از نقدی و غيرنقدی، پس از كسر بيست و پنج درصد بابت هزينه‌ها و استهلاكات و تعهدات مالك نسبت به مورد اجاره. درآمد مشمول ماليات در مورد اجاره دست اول املاك مورد وقف يا حبس براساس اين ماده محاسبه خواهد شد. در رهن تصرف، راهن طبق مقررات اين فصل مشمول ماليات خواهد بود. هرگاه موجر مالك نباشد، درآمد مشمول ماليات وی عبارت است از مابه‌التفاوت اجاره دريافتی و پرداختی بابت ملك مورد اجاره. حكم اين ماده در مورد خانه‌های سازمانی متعلق به اشخاص حقوقی در صورتیكه ماليات آنها طبق دفاتر قانونی تشخيص شود جاری نخواهد بود .
تبصره ۲: املاكی كه مجانا در اختيار سازمان‌ها و مؤسسات موضوع ماده ۲ اين قانون قرار می‌گيرد غير اجاری تلقی می‌شود .


ماده۵۳ تبصره۱۱:
درآمد مشمول ماليات املاكی كه به اجاره واگذار می‌گردد عبارت است از كل مال‌الاجاره، اعم از نقدی و غيرنقدی، پس از كسر بيست و پنج درصد بابت هزينه‌ها و استهلاكات و تعهدات مالك نسبت به مورد اجاره. درآمد مشمول ماليات در مورد اجاره دست اول املاك مورد وقف يا حبس براساس اين ماده محاسبه خواهد شد. در رهن تصرف، راهن طبق مقررات اين فصل مشمول ماليات خواهد بود. هرگاه موجر مالك نباشد، درآمد مشمول ماليات وی عبارت است از مابه‌التفاوت اجاره دريافتی و پرداختی بابت ملك مورد اجاره. حكم اين ماده در مورد خانه‌های سازمانی متعلق به اشخاص حقوقی در صورتیكه ماليات آنها طبق دفاتر قانونی تشخيص شود جاری نخواهد بود .
تبصره ۱۱: مالكان مجتمع‌های مسكونی دارای بيش از سه واحد استيجاری كه با رعايت الگوی مصرف مسكن بنا به اعلام وزارت مسكن و شهرسازی ساخته شده يا می‌شوند در طول مدت اجاره از صددرصد (۱۰۰%) ماليات بردرآمد املاك اجاری معاف می‌باشد در غير اين صورت درآمد هر شخص ناشی از اجاره واحد يا واحدهای مسكونی در تهران تا مجموع يكصد و پنجاه متر مربع زيربنای مفيد و در ساير نقاط تا مجموع دويست متر مربع زيربنای مفيد از ماليات بر درآمد ناشی از اجاره املاك معاف می‌باشد .

ماده ۵۷:
در مورد شخص حقيقی كه هیچ گونه درآمدی ندارد تا ميزان معافيت مالياتی درآمد حقوق موضوع ماده (۸۴) اين قانون از درآمد مشمول ماليات سالانه مستغلات از ماليات معاف و مازاد طبق مقررات اين فصل مشمول ماليات می‌باشد. مشمولان اين ماده بايد اظهارنامه مخصوصی طبق نمونه‌ای كه از طرف سازمان امور مالياتی كشور تهيه خواهد شد به اداره امور مالياتی محل وقوع ملك تسليم و اعلام نمايند كه هيچ گونه درآمد ديگری ندارد. اداره امور مالياتی مربوط بايد خلاصه مندرجات اظهارنامه مودی را به اداره امور مالياتی محل سكونت مودی ارسال دارد و در صورتی كه ثابت شود اظهارنامه مودی خلاف واقع است ماليات متعلق به اضافه يك برابر آن به عنوان جريمه وصول خواهد شد. در اجرای حكم اين ماده حقوق بازنشستگی و وظيفه دريافتی و جوايز و سود ناشی از سپرده‌های بانكی درآمد تلقی نخواهد شد .
تبصره ۱: حكم اين ماده در مورد فرزندان صغيری كه تحت ولايت پدر باشند جاری نخواهد بود .
تبصره ۲: در صورتی كه ساير درآمدهای مشمول ماليات ماهانه مودی كمتر از مبلغ مذكور در اين ماده باشد، آن مقدار از درآمد مشمول ماليات اجاره املاك كه با ساير درآمدهای مودی بالغ بر مبلغ فوق باشد معاف و مازاد طبق مقررات اين فصل مشمول ماليات خواهد بود .

ماده ۶۵:
نقل و انتقال قطعی املاك كه در اجرای قوانين و مقررات اصلاحات اراضی به عمل آمده و يا خواهد آمد و واحدهای مسكونی از طرف شركت‌های تعاونی مسكن به اعضای آنها مشمول ماليات موضوع اين فصل نخواهد بود.

ماده ۶۸:
املاكی كه در اجرای ماده ۳۴ قانون ثبت مصوب مرداد ماه ۱۳۲۰ و اصلاحات بعدیآن به دولت تمليك می‌شود از پرداخت ماليات نقل و انتقال قطعی معاف است.

ماده ۷۰:
هرگونه مال يا وجوهی كه از طرف وزارتخانه‌ها و موسسات و شركت‌های دولتی يا شهرداريها بابت عين يا حقوق راجع به املاك و اراضی برای ايجاد و يا توسعه مناطق نظامی يا مرافق عامه از قبيل توسعه يا احداث جاده، راه آهن، خيابان، معابر، لوله كشی آب و نفت و گاز، حفر نهر و نظاير آنها به مالك يا صاحب حق تعلق می‌گيرد يا به حساب وی به وديعه گذاشته می‌شود از ماليات نقل و انتقال موضوع اين فصل معاف خواهد بود. املاكی كه طبق قوانين مربوطه در فهرست آثار ملی ايران به ثبت رسيده يا می‌رسد در صورت انتقال به سازمان ميراث فرهنگی كشور نسبت به كل ماليات نقل و انتقال قطعی متعلق و در ساير موارد كه مالكيت در دست اشخاص باقی می‌ماند، نسبت به ۵۰ درصد ماليات مربوط به درآمد موضوع فصل ماليات بردرآمد املاك از معافيت مالياتی برخوردار خواهد شد و همچنين هرگونه وجه يا مالی كه از طرف اشخاص مذكور بابت تملك املاك يا حقوق واقع در محدوده طرح‌های نوسازی، بهسازی و بازسازی محلات قديمی و بافت‌های فرسوده شهرها به مالكين يا صاحبان حق تعلق می‌گيرد از پرداخت ماليات نقل و انتقال معاف است.


ماده ۸۱:
درآمد حاصل از كليه فعاليت‌هاى كشاورزى، دامپرورى، دامدارى، پرورش ماهى و زنبور عسل و پرورش طيور، صيادى و ماهيگيرى، نوغان دارى، احياى مراتع و جنگل‌ها، باغات اشجار از هر قبيل و نخيلات از پرداخت ماليات معاف میباشد. دولت مكلف است مطالعات و بررسى‌هاى لازم را در زمينه كليه فعاليت‌هاي كشاورزى و آن رشته از فعاليت‌هاى مزبور كه ادامه معافيت آنها ضرورت داشته باشد معمول و لايحه مربوط را حداكثر تا آخر برنامه سوم توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى جمهورى اسلامى ايران به مجلس شوراى اسلامى تقديم نمايد.

ماده ۹۱ (۱):
درآمدهای حقوق به شرح زير از پرداخت ماليات معاف است:
۱ روسا و اعضای مأموريت‌های سياسی خارجی در ايران و رؤسا و اعضای هيأت‌های نمايندگی فوق‌العاده دول خارجی نسبت به درآمد حقوق دريافتی از دولت متبوع خود به شرط معامله متقابل و همچنين روسا و اعضای هيأت‌های نمايندگی سازمان ملل متحد و موسسات تخصصی آن در ايران نسبت به درآمد حقوق دريافتی از سازمان و موسسات مزبور در صورتیكه تابع دولت جمهوری اسلامی ايران نباشند .

ماده ۹۱ (۴-۲):
درآمدهای حقوق به شرح زير از پرداخت ماليات معاف است:
۲  روسا و اعضای مأموريت‌های كنسولی خارجی در ايران و همچنين كارمندان موسسات فرهنگی دول خارجی نسبت به درآمد حقوق دريافتی از دول متبوع خود به شرط معامله متقابل
۳  كارشناسان خارجی كه با موافقت دولت جمهوری اسلامی ايران از محل كمكهای بلاعوض فنی و اقتصادی و علمی و فرهنگی دول خارجی و يا موسسات بين المللی به ايران اعزام می‌شوند نسبت به حقوق دريافتی آنان از دول متبوع يا موسسات بين المللی مذكور
۴  كارمندان محلی سفارتخانه‌ها و كنسولگري‌ها و نمايندگی‌های دولت جمهوری اسلامی ايران در خارج نسبت به درآمد حقوق دريافتی از دولت جمهوری اسلامی ايران در صورتی كه دارای تابعيت دولت جمهوری اسلامی ايران نباشند به شرط معامله متقابل .

ماده ۹۱ (۷-۵):
درآمدهای حقوق به شرح زير از پرداخت ماليات معاف است:
۵  حقوق بازنشستگی و وظيفه و مستمری و پايان خدمت و خسارت اخراج و بازخريد خدمت و وظيفه يا مستمری پرداختی به وراث و حق سنوات و حقوق ايام مرخصی استفاده نشده.
۶  هزينه سفر و فوق العاده مسافرت مربوط به شغل.
۷  …

ماده ۹۱ (۱۳-۸):
درآمدهای حقوق به شرح زير از پرداخت ماليات معاف است:
۸  وجوه حاصل از بيمه بابت جبران خسارت بدنی و معالجه و امثال آن .
۹  عيدی سالانه يا پاداش آخر سال جمعا معادل يك دوازدهم ميزان معافيت مالياتی موضوع ماده (۸۴) اين قانون.
۱۰  خانه‌های سازمانی كه با اجازه قانونی يا به موجب آيين‌نامه‌های خاص در اختيار مأموران كشوری گذارده می‌شود.
۱۱  وجوهی كه كارفرما بابت هزينه معالجه كاركنان خود يا افراد تحت تكفل آنها مستقيما به وسيله حقوق بگير به پزشك يا بيمارستان به استناد اسناد و مدارك مثبته پرداخت كند.
۱۲  مزايای غيرنقدی پرداختی به كاركنان حداكثر معادل دو دوازدهم معافيت موضوع ماده (۸۴) اين قانون.
۱۳  درآمد حقوق پرسنل نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران اعم از نظامی و انتظامی، مشمولان قانون استخدامی وزارت اطلاعات و جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحميلی و آزادگان .

ماده ۹۲:
پنجاه درصد (۵۰% ) ماليات حقوق كاركنان شاغل در مناطق كمتر توسعه يافته طبق فهرست سازمان مديريت و برنامه‌ريزی كشور بخشوده می‌شود .

ماده ۱۰۱:
درآمد سالانه مشمول مالیات مودیان موضوع این فصل كه اظهارنامه مالیاتی خود را طبق مقررات این فصل در موعد مقرر تسلیم كرده‌اند تا میزان معافیت موضوع ماده (۸۴) این قانون از پرداخت مالیات معاف و مازاد آن به نرخ‌های مذكور در ماده (۱۳۱) این قانون مشمول مالیات خواهد بود. شرط تسلیم اظهارنامه برای استفاده از معافیت فوق نسبت به عملكرد سال ۱۳۸۲ به بعد جاری است .
تبصره۱: در مشاركت‌های مدنی اعم از اختیاری و قهری شركا حداكثر از دو معافیت استفاده خواهند كرد و مبلغ معافیت به طور مساوی بین آنان تقسیم و باقی مانده سهم هر شریك جداگانه مشمول مالیات خواهد بود. شركایی كه با هم رابطه زوجیت دارند از لحاظ استفاده از معافیت در حكم یك شریك تلقی و معافیت مقرر به زوج اعطا می‌گردد. در صورت فوت احد از شركا وراث وی به عنوان قائم مقام قانونی از معافیت مالیاتی سهم متوفی در مشاركت به شرح فوق استفاده نموده و این معافیت به طور مساوی بین آنان تقسیم و از درآمد سهم هركدام كسر خواهد شد.
تبصره۲ : در صورتی که هر شخص حقیقی دارای بیش از یک واحد شغلی باشد، مجموع درآمد واحدهای شغلی وی با کسر فقط یک معافیت موضوع این ماده مشمول مالیات به نرخ‌های مذکور در ماده (۱۳۱) این قانون می‌شود.

ماده۱۰۷تبصره۲ :  
در مواردی که پیمانکاران خارجی تمام یا قسمتی از فعالیت پیمانکاری را به اشخاص حقوقی ایرانی به عنوان پیمانکاران دست دوم واگذار کنند معادل مبالغی که برای تهیه لوازم و تجهیزات مذکور در قرارداد دست اول که توسط پیمانکار دست دوم خریداری می‌شود و با رعایت قسمت اخیر تبصره (۱) این ماده از پیمانکار دست اول دریافت می گردد، از پرداخت مالیات بر درآمد معاف است.

ماده۱۰۷تبصره۳ :
شعب و نمایندگی‌های شركت‌ها و بانك‌های خارجی در ایران كه بدون داشتن حق انجام دادن معامله به امر بازاریابی و جمع آوری اطلاعات اقتصادی در ایران برای شركت مادر اشتغال دارند و برای جبران مخارج خود از شركت مادر وجوهی دریافت می‌كنند نسبت به آن مشمول مالیات بر درآمد نخواهند بود .

ماده۱۰۷تبصره۴ :
درآمد حاصل از بهره برداری سرمایه و سایر فعالیت هایی که اشخاص حقوقی مزبور به وسیله نمایندگی از قبیل شعبه، نماینده، کارگزار و امثال آنها در ایران انجام می دهند مشمول مقررات ماده (۱۰۶) این قانون خواهد بود.

ماده۱۱۱بندالف :
شركت‌هایی كه با تأسیس شركت جدید یا با حفظ شخصیت حقوقی یك شركت، در هم ادغام یا تركیب می شوند از لحاظ مالیاتی مشمول مقررات زیر می‌باشند :
الف: تأسیس شركت جدید یا افزایش سرمایه شركت موجود تا سقف مجموع سرمایه های ثبت شده شركت های ادغام یا تركیب شده از پرداخت دو در هزار حق تمبر موضوع ماده (۴۸) این قانون معاف است .


ماده۱۱۱بندب :  
شركت‌هایی كه با تأسیس شركت جدید یا با حفظ شخصیت حقوقی یك شركت، در هم ادغام یا تركیب می شوند از لحاظ مالیاتی مشمول مقررات زیر می‌باشند :
ب: انتقال دارایی‌های شركت‌های ادغام یا تركیب شده به شركت جدید یا شركت موجود حسب مورد به ارزش دفتری مشمول مالیات مقرر در این قانون نخواهد بود .

ماده۱۱۱بندج :  
شركت‌هایی كه با تأسیس شركت جدید یا با حفظ شخصیت حقوقی یك شركت، در هم ادغام یا تركیب می شوند از لحاظ مالیاتی مشمول مقررات زیر می‌باشند :
ج: عملیات شركت‌های ادغام یا تركیب شده در شركت جدید یا شركت موجود مشمول مالیات دورة انحلال موضوع بخش مالیات بر درآمد این قانون نخواهد بود.

ماده۱۲۷بندب :
موارد زیر مشمول مالیات اتفاقی نخواهد بود :
ب: وجوه یا كمك‌های مالی اهدایی به خسارت دیدگان جنگ، زلزله، سیل، آتش سوزی و یا حوادث غیر مترقبه دیگر .

ماده۱۲۷بندج :
موارد زیر مشمول مالیات اتفاقی نخواهد بود :
ج: جوایزی كه دولت برای تشویق صادرات و تولید و خرید محصولات كشاورزی پرداخت می‌نماید .

ماده۱۳۰ :
بدهى‌هاى گذشته موضوع مواد(۳) تا (۱۶) و تبصره (۳) ماده (۵۹) ) , ماده (۱۲۹) قانون ماليات‌هاى مستقيم مصوب ۳/۱۲/۱۳۶۶ و اصلاحيه‌هاى بعدى آن قابل مطالبه و وصول نخواهد بود .
تبصره : وزارت امور اقتصادى و دارايى مى‌تواند بدهى ماليات‌هايى كه سال تحصيل درآمد مربوط يا تعلق آنها حسب مورد قبل از سال ۱۳۸۱ باشد را تا سقف ده ميليون (۱۰.۰۰۰.۰۰۰) ريال براى هر مودى در نقاطى كه مقتضى بداند كلا يا جزئا مورد بخشودگى قرار دهد .

ماده۱۳۲ :
درآمد ابرازی ناشی از فعالیت‌های تولیدی و معدنی در واحدهای تولیدی یا معدنی که از تاریخ اجرای این ماده از طرف وزارتخانه‌های ذیربط برای آنها پروانه بهره‌برداری صادر یا قرارداد استخراج و فروش منعقد می‌شود و همچنین درآمدهای خدماتی بیمارستان‌ها، هتل‌ها و مراکز اقامتی گردشگری اشخاص یاد شده که از تاریخ مذکور از طرف مراجع قانونی ذیربط برای آنها پروانه بهره‌برداری یا مجوز صادر می‌شود، از تاریخ شروع بهره‌برداری یا استخراج یا فعالیت به مدت پنج سال و در مناطق كمتر توسعه یافته به مدت ده سال به نرج صفر مشمول مالیات می باشد .

ماده۱۳۲بندب :
ب- ماليات با نرخ صفر براي واحدهاي توليدي و خدماتي و ساير مراكز موضوع اين ماده كه داراي بيش از پنجاه نفر نيروي كار شاغل باشند چنانچه در دوره معافيت، هر سال نسبت به سال قبل نيروي كار شاغل خود را حداقل پنجاه درصد (۵۰%) افزايش دهند، به ازاي هر سال افزايش كاركنان يك سال اضافه مي‌شود. تعداد نيروي كار شاغل و همچنين افزايش اشتغال نيروي كار در هر واحد با تأييد وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي و ارائه اسناد و مدارك مربوط به فهرست بيمه تأمين اجتماعي كاركنان محقق مي‌شود. در صورت كاهش نيروي كار از حداقل افزايش مذكور در سال بعد كه از مشوق مالياتي اين بند استفاده كرده باشند، ماليات متعلق در سال كاهش، مطالبه و وصول مي‌شود. افرادي كه بازنشسته، بازخريد و مستعفي مي‌شوند كاهش محسوب نمي‌گردد.

ماده۱۳۲بندپ :
پ- دوره برخورداري محاسبه ماليات با نرخ صفر براي واحدهاي اقتصادي مذكور موضوع اين ماده واقع در شهرك‌هاي صنعتي يا مناطق ويژه اقتصادي به مدت دو سال و در صورت استقرار شهرك‌هاي صنعتي يا مناطق ويژه اقتصادي در مناطق كمتر توسعه يافته، به مدت سه سال افزايش مي‌يابد.

ماده۱۳۲بندت :
ث- به منظور تشويق و افزايش سرمايه‌گذاري‌هاي اقتصادي در واحدهاي موضوع اين ماده علاوه بر دوره حمايت از طريق ماليات با نرخ صفر حسب مورد، سرمايه‌گذاري در مناطق كمتر توسعه يافته و ساير مناطق به شرح زير مورد حمايت قرار مي‌گيرد:
۱- در مناطق كمتر توسعه يافته:
ماليات سال‌هاي بعد از دوره محاسبه ماليات با نرخ صفر مذكور در صدر اين ماده تا زماني كه جمع درآمد مشمول ماليات واحد به دو برابر سرمايه ثبت و پرداخت شده برسد، با نرخ صفر محاسبه مي‌شود و بعد از آن، ماليات متعلقه با نرخ‌هاي مقرر در ماده (۱۰۵) اين قانون و تبصره‌هاي آن محاسبه و دريافت مي‌شود.
۲- در ساير مناطق:
پنجاه درصد (۵۰%) ماليات سال‌هاي بعد از دوره محاسبه ماليات مذكور در صدر اين ماده با نرخ صفر و پنجاه درصد (۵۰%) باقي مانده با نرخ‌هاي مقرر در ماده (۱۰۵) قانون ماليات‌هاي مستقيم و تبصره‌هاي آن محاسبه و دريافت مي‌شود. اين حكم تا زماني كه جمع درآمد مشمول ماليات واحد، معادل سرمايه ثبت و پرداخت شده شود، ادامه مي‌يابد و بعد از آن، صددرصد (۱۰۰%) ماليات متعلقه با نرخ‌هاي مقرر در ماده (۱۰۵) اين قانون و تبصره‌هاي آن محاسبه و دريافت مي‌شود.
درآمد حمل و نقل اشخاص حقوقي غيردولتي، از مشوق مالياتي جزءهاي (۱) و (۲) اين بند برخوردار مي‌باشند.
اشخاص حقوقي غيردولتي موضوع اين ماده كه قبل از اين اصلاحيه تأسيس شده‌اند، در صورت سرمايه‌گذاري مجدد از مشوق اين ماده مي‌توانند استفاده كنند.
هرگونه سرمايه‌گذاري كه با مجوز مراجع قانوني ذي‌ربط به منظور تأسيس، توسعه، بازسازي و نوسازي واحدهاي مذكور براي ايجاد دارايي‌هاي ثابت به استثناي زمين هزينه مي‌شود، مشمول حكم اين بند است.

ماده۱۳۲بندح :
ح- در صورتي كه سرمايه‌گذاري انجام شده موضوع اين ماده با مشاركت سرمايه‌گذاران خارجي با مجوز سازمان سرمايه‌گذاري و كمك‌هاي اقتصادي و فني ايران انجام شده باشد به ازاي هر پنج درصد (۵%) مشاركت سرمايه‌گذاري خارجي به ميزان ده درصد (۱۰%) به مشوق اين ماده به نسبت سرمايه ثبت و پرداخت شده و حداكثر تا پنجاه درصد (۵۰%) اضافه مي‌شود.

ماده۱۳۲بندخ :
خ- شركت‌هاي خارجي كه با استفاده از ظرفيت واحدهاي توليدي داخلي در ايران نسبت به توليد محصولات با نشان معتبر اقدام كنند در صورتي كه حداقل بيست درصد (۲۰%) از محصولات توليدي را صادر نمايند از تاريخ انعقاد قرارداد همكاري با واحد توليد ايراني در دوره محاسبه ماليات با نرخ صفر واحد توليدي مذكور مشمول حكم اين ماده بوده و در صورت اتمام دوره مذكور، از پنجاه درصد (۵۰%) تخفيف در نرخ مالياتي نسبت به درآمد ابرازي حاصل از فروش محصولات توليدي در مدت مذكور در اين ماده برخوردار مي‌باشند.

ماده۱۳۲بندر :
ر- كليه تأسيسات ايرانگردي و جهانگردي كه قبل از اجراي اين ماده پروانه بهره‌برداري از مراجع قانوني ذي‌ربط اخذ كرده باشند تا مدت شش سال پس از تاريخ لازم‌الاجراء شدن اين ماده از پرداخت پنجاه‌درصد (۵۰%) ماليات بر درآمد ابرازي معاف مي‌باشند. حكم اين بند نسبت به درآمد حاصل از اعزام گردشگر به خارج از كشور مجري نيست.

ماده۱۳۲بندز :
ز- صددرصد (۱۰۰%) درآمد ابرازي دفاتر گردشگري و زيارتي داراي مجوز از مراجع قانوني ذي‌ربط كه از محل جذب گردشگران خارجي يا اعزام زائر به عربستان، عراق و سوريه تحصيل شده باشد با نرخ صفر مالياتي مشمول ماليات مي‌باشد.

ماده۱۳۲بندژ :
ژ- ماليات با نرخ صفر موضوع اين قانون صرفاً شامل درآمد ابرازي به جز درآمدهاي كتمان شده مي‌باشد. اين حكم در مورد كليه احكام مالياتي با نرخ صفر منظور در اين قانون و ساير قوانين مجري است.

ماده۱۳۳ :
صددرصد درآمد صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی، شركت‌های تعاونی روستائی، عشایری، كشاورزی، صیادان، كارگری، كارمندی، دانشجویان و دانش‌آموزان و اتحادیه‌های آنها از مالیات معاف است .

 

ماده۱۳۴ :
درآمد حاصل از تعلیم و تربیت مدارس غیر انتفاعی اعم از ابتدائی، راهنمایی، متوسطه، فنی و حرفه‌ای، آموزشگاه های فنی و حرفه ای آزاد دارای مجوز از سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور، دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالی غیر انتفاعی و درآمد موسسات نگهداری معلولین ذهنی و حركتی بابت نگهداری اشخاص مذكور كه حسب مورد دارای پروانه فعالیت از مراجع ذیربط هستند هم‌چنین درآمد باشگاه‌ها و موسسات ورزشی دارای مجوز از سازمان تربیت بدنی حاصل از فعالیت‌های منحصرا ورزشی از پرداخت مالیات معاف است. آئین نامه اجرائی این ماده به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارائی به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید .
ماده۱۳۶ :
وجوه پرداختی بابت بیمه عمر از طرف موسسات بیمه كه به موجب قراردادهای منعقده بیمه عاید ذینفع می‌شود از پرداخت مالیات معاف است .


ماده۱۳۷ : هزینه‌های درمانی پرداختی هر مودی بابت معالجه خود و یا همسر و اولاد و پدر و مادر و برادر و خواهر تحت تكفل در یك سال مالیاتی به شرط این كه اگر دریافت كننده موسسه درمانی یا پزشك مقیم ایران باشد دریافت وجه را گواهی نماید و چنانچه به تائید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی به علت فقدان امكانات لازم معالجه در خارج از ایران صورت گرفته است پرداخت هزینه مزبور به گواهی مقامات رسمی دولت جمهوری اسلامی ایران در كشور محل معالجه یا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی رسیده باشد، همچنین حق بیمه پرداختی هر شخص حقیقی به موسسات بیمه ایرانی بابت انواع بیمه‌های عمر و زندگی و بیمه‌های درمانی از درآمد مشمول مالیات مودی كسر خواهدشد.در مورد معلولان و بیماران خاص و صعب‌العلاج علاوه بر هزینه‌های مذكور هزینه مراقبت و توانبخشی آنان نیز قابل كسر از درآمد مشمول مالیات معلول یا بیمار شخصی كه تكفل او را عهده‌دار است می‌باشد .

 

ماده۱۳۸مکرر :
كارخانه‌های واقع در محدوده آبریز تهران كه تعداد كاركنان آن‌ها كمتر از ۵۰ نفر نباشد در صورتی كه تاسیسات خود را كلا به خارج از شعاع ۱۲۰کيلومتر تهران انتقال دهند بر اساس ضوابطی كه از طرف وزارت امور اقتصادی و دارائی و وزارت ذیربط حسب مورد برقرار می‌شود تا ده سال از تاریخ بهره‌برداری در محل جدید از پرداخت مالیات بر درآمد ناشی از فعالیت صنعتی مربوط معاف خواهند بود .


ماده۱۳۹بندالف :
موقوفات، نذورات، پذیره، كمك‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی آستان قدس رضوی، آستان حضرت عبدالعظیم الحسنی (ع)، آستانه حضرت معصومه، آستان حضرت احمد ابن موسی ( شاه چراغ ) آستان مقدس امام خمینی (ره) مساجد، حسینیه‌ها، تكایا و سایر بقاع متبركه از پرداخت مالیات معاف است. تشخیص سایر بقاع به عهده سازمان اوقاف و امور خیریه می‌باشد .
ماده۱۳۹بندب :  
كمك‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی سازمان هلال احمر جمهوری اسلامی ایران از پرداخت مالیات معاف است .

ماده۱۳۹بندج :
كمك‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی صندوق پس انداز بازنشستگی و سازمان بیمه خدمات درمانی و سازمان تامین اجتماعی و همچنین حق بیمه و حق بازنشستگی سهم كاركنان وكارفرما و جریمه‌های دریافتی مربوط توسط آنها از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۳۹بندد :
كمك‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی مدارس علوم اسلامی از پرداخت مالیات معاف است. تشخیص مدارس علوم اسلامی با شورای مدیریت حوزه علمیه قم می‌باشد .
ماده۱۳۹بندهـ :  
كمك‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی نهادهای انقلاب اسلامی از پرداخت مالیات معاف است. تشخیص نهادهای انقلاب اسلامی با هیئت وزیران می‌باشد .
ماده۱۳۹بندو :  
آن قسمت از درآمد صندوق عمران موقوفات كشور كه به مصرف عمران موقوفات برسد از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۳۹بندز :  
درآمد اشخاص از محل وجوه بریه ولی فقیه، خمس و زكات از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۳۹بندح :
آن قسمت از درآمد موقوفات عام كه طبق موازین شرعی به مصرف اموری از قبیل تبلیغات اسلامی، تحقیقات فرهنگی، علمی، دینی، فنی، اختراعات، اكتشافات، تعلیم و تربیت و بهداشت و درمان، بنا و تعمیر و نگهداری مساجد و مصلاها و حوزه‌های علمیه و مدارس علوم اسلامی و مدارس و دانشگاه‌های دولتی، مراسم تعزیه و اطعام، تعمیر اثار باستانی، امور عمرانی و آبادانی، هزینه یا وام تحصیل دانش آموزان و دانشجویان، كمك به مستضعفان و آسیب دیدگان حوادث ناشی از سیل و زلزله، آتش سوزی، جنگ و حوادث غیر مترقبه دیگر برسد، مشروط بر اینكه درآمد و هزینه‌های مزبور به تائید سازمان اوقاف و امور خیریه رسیده باشد، و همچنین ساخت، تعمیر و نگهداری مراکز نگهداری کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بد سرپرست در گروه های سنی و جنسی مختلف، مراکز نگهداری و مراقبت سالمندان، کارگاه های حرفه آموزی و اشتغال مصدومین ضایعه نخاعی، معلولین جسمی و حرکتی، زنان سرپرست خانوار و دختران خود سرپرست، مراکز آموزش، توانبخشی و حرفه آموزی معلولین ذهنی و کودکان نابینا، کم بینا، کم شنوا و ناشنوا و سایر مراکز و اماکنی که بتوانند در خدمت مددجویان سازمان‌های حمایتی بهزیستی کشور قرار گیرند، از پرداخت مالیات معاف است .
تبصره: مفاصاحساب‌هايي كه توسط شعب تحقيق موضوع  ماده (۱۴) قانون تشكيلات و اختيارات سازمان حج و اوقاف و امور خيريه مصوب ۲/۱۰/۱۳۶۳ صادر شده يا مي‌شود اگر در مهلت مقرر مربوط به تسليم اظهارنامه به سازمان امور مالياتي كشور ارائه شود، براي برخورداري‌از هرگونه معافيت مالياتي مقرر در اين  قانون يا ساير‌ قوانين، به منزله اظهارنامه مالياتي مؤدي تلقي مي‌شود. همچنين در مورد‌ سالهاي قبل از ابلاغ اين قانون در صورتي كه مفاصاحساب مربوط تا پايان سال ۱۳۹۴ به سازمان امور مالياتي ارائه شود، به منزله اظهارنامه مالياتي خواهد بود.
ماده۱۳۹بندط :
كمك‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی موسسات خیریه و عام المنفعه كه به ثبت رسیده‌اند، مشروط بر اینكه به موجب اساسنامه آنها صرف امور مذكور در بند (ح) این ماده شود و سازمان امور مالیاتی كشور بر درآمد و هزینه‌های آنها نظارت كند، از پرداخت مالیات معاف است .
تبصره- کمک‌های نقدی و غیر نقدی که در هر سال مالی به مصرف نرسیده باشد بدون تعلق مالیات به سال مالی بعد منتقل می‌گردد.
ماده۱۳۹بندی :
كمك‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیر نقدی و همچنین حق عضویت اعضا مجامع حرفه‌ایی، احزاب و انجمن‌ها و تشكل‌های غیر دولتی كه دارای مجوز از مراجع ذیربط باشند و وجوهی كه به موجب قانون و مقررات مربوط از درآمد یا حق‌الزحمه اعضا آنها كسر و به حساب مجامع مزبور واریز می‌شود، از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۳۹بندک :  
موقوفات و كمك‌ها و هدایای دربافتی نقدی و غیر نقدی و درآمدها و عایدی حاصل از موارد فوق برای انجمن‌ها و هیات‌های مذهبی مربوط به اقلیتهای دینی مذكور در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مشروط بر اینكه رسمیت آنها به تصویب وزارت كشور برسد، از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۳۹بندل :  
فعالیت‌های انتشاراتی و مطبوعاتی و قرآنی ( دارای مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دستگاه‌های ذیربط)، فرهنگی و هنری كه به موجب مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام می شوند، از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۳۹تبصره۱ :
وجوهی كه از فعالیت‌های غیر انتفاعی به منظور پیشبرد اهداف و وظایف اشخاص موضوع این ماده از راه برگزاری دوره‌های آموزشی، سمینارها، نشر كتاب و نشریه‌های دوره‌ای و … در چارچوب اساسنامه آنها تحصیل می‌شود و سازمان امور مالیاتی كشور بر درآمد هزینه آنها نظارت می‌كند، از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۴۱ :
صد در صد (۱۰۰٪) درآمد حاصل از خدمات و کالاهای غیر نفتی و محصولات بخش کشاورزی و بیست درصد(۲۰٪) درآمد حاصل از صادرات مواد خام مشمول مالیات با نرخ صفر می‌گردد. فهرست مواد خام و کالاهای نفتی به پیشنهاد مشترک وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی، صنعتع معدن و تجارت و نفت و اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کساورزی به تصویب هیات وزیران می‌رسد.
ماده۱۴۱تبصره۱ :
درآمد حاصل از صادرات کالاهای مختلف که به صورت عبوری (ترانزیت) به ایران وارد می‌شوند و بدون تغییر در ماهیت یا با انجام کاری بر روی آن صادر می‌شوند مشمول مالیات با نرخ صفر می‌گردد .

ماده۱۴۲ :
درآمد کارگاه‌های فرش دستباف و صنايع دستی و شرکت‌های تعاونی و اتحادیه‌های تولیدی مربوطه از پرداخت مالیات معاف است .
ماده۱۴۳ :  
شركت‌هایی كه سهام آنها طبق قانون مربوط از طرف هیات پذیرش برای معامله در بورس قبول می‌شود از سال پذیرش تا سال كه از فهرست نرخ‌ها در بورس حذف نشده در صورتی كه كلیه نقل و انتقالات سهام از طریق كارگزاران بورس انجام و در دفاتر مربوط ثبت می‌گردد معادل ۱۰ درصد مالیات آنها بخشوده می‌شود.

ماده۱۴۳مکررالحاقی‌تبصره۱ :
تبصره ۵- نقل و انتقال اوراق بهادار بازارگرداني  بازارگردانان داراي مجوز از سازمان بورس و اوراق‌ بهادار در بورس و فرابورس از پرداخت ماليات مقطوع نيم درصد (۵/۰%) اين ماده، معاف‌ است.
ماده۱۴۴ :   جهیزیه منقول و مهریه اعم از منقول و جوایز علمی و بورس‌های تحصیلی و همچنین درآمدی كه بابت حق اختراع یا حق اكتشاف عاید مخترعین و مكتشفین می‌گردد بطور كلی و نیز درآمد ناشی از فعالیت‌های پژوهشی و تحقیقاتی مراكزی كه دارای پروانه تحقیق از وزارتخانه‌های ذیصلاح می‌باشند به مدت ده سال از تاریخ اجرای این اصلاحیه طبق مقررات در آیین‌نامه‌ای كه به پیشنهاد وزارتخانه‌های فرهنگ و آموزش عالی، بهداشت و درمان و آموزش پزشكی و امور اقتصادی و دارائی به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید، از پرداخت مالیات معاف می‌باشند .

 

ماده۱۴۵ :
سود دریافتی به هر عنوان در موارد زیر از پرداخت مالیات معاف است :
۱ سود متعلق به سپرده‌های مربوط به كسور بازنشستگی و پس انداز كارمندان و كارگران نزد بانك‌های ایرانی در حدود مقررات استخدامی مربوطه
۲ سود یا جوایز متعلق به حساب‌های پس انداز و سپرده‌های مختلف نزد بانك‌های ایرانی یا موسسات اعتباری غیر بانكی مجاز. این معافیت شامل سپرده‌هایی كه بانك‌ها یا موسسات اعتباری غیر بانكی مجاز نزد هم می‌گذارند نخواهد بود .
۳ جوایز متعلق به اوراق قرضه دولتی و اسناد خزانه
۴ سود پرداختی بانك‌های ایرانی به بانك‌های خارج از ایران بابت اضافه برداشت (اوردرافت ) و سپرده ثابت به شرط معامله متقابل
۵ سود و جوایز متعلق به اوراق مشاركت
تبصره: در مواردی كه در قانون مالیات‌های مستقیم به بانك‌ها اشاره می‌شود امتیازات، تسهیلات، ترجیحات و تكالیف ذكر شده شامل موسسات اعتباری غیر بانكی كه به موجب قانون یا با مجوز بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران تاسیس شده اند یا می‌شوند نیز خواهد شد .


ماده۱۴۶ :
كلیه معافیت‌های مدت‌دار كه به موجب قوانین مالیاتی و مقررات قبلی مقرر شده است با رعایت مقررات مربوط تا انقضا مدت به قوت خود باقی است .
تبصره: مالیات سود متعلق به قبوض اقساطی اصلاحات ارضی كماكان بخشوده خواهد شد.

ماده۱۴۶مکرر : 
معافيت‌هاي مذكور در مواد (۱۳۳)، (۱۳۴)، (۱۳۹) «به استثناي بندهاي (الف)، (ب) و (ز) آن»، (۱۴۲)، (۱۴۳) و تبصره (۱) ذيل ماده (۱۴۳ مكرر) به عنوان ماليات به نرخ صفر منظور مي‌شود.
تبصره ۱- ارائه اظهارنامه‌ مالياتي، دفاتر و يا اسناد و مدارك موضوع ماده (۹۵) اين قانون در موعد مقرر به ترتيبي كه سازمان امور مالياتي كشور اعلام مي‌نمايد به‌جز مورد بند (ح) ماده (۱۳۹)  اين قانون كه مطابق ماده ۸۵ قانون الحاق برخي مواد به قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت (۲) مصوب ۴/۱۲/۱۳۹۳ عمل مي‌شود. شرط برخورداري از نرخ صفر و هرگونه معافيت يا مشوق مالياتي مندرج در اين قانون و ساير قوانين مي‌باشد و در صورت عدم ارائه اظهارنامه، دفاتر و يا اسناد و مدارك مذكور، مؤدي مطابق احكام و ضوابط اين قانون مشمول ماليات، جريمه و مجازات مقرر در اين قانون مي‌شود. حكم اين تبصره در خصوص مشمولان مواد (۱۴۴) و (۱۴۵) و بندهاي (الف)، (ب) و (ز) ماده (۱۳۹) اين قانون جاري نمي‌باشد. اجراي حكم اين تبصره در خصوص اشخاص حقيقي مشمول ماده (۸۱) اين قانون به صورت تدريجي و متناسب با ايجاد ظرفيت‌هاي اجرايي، اداري و حسب اعلام سازمان امور مالياتي كشور خواهد بود.

ماده۱۶۵ :
در مواردی كه براثر حوادث و سوانح از قبیل زلزله، سیل، آتش سوزی، بروز آفات و خشكسالی و طوفان و اتفاقات غیر مترقبه دیگر به یك منطقه كشور یا به مودی یا مودیان خاص خساراتی وارد گردد و خسارت وارده از طریق وزارتخانه‌ها یا موسسات دولتی یا شهرداری‌ها یا سازمان‌های بیمه و یا موسسات عام‌المنفعه جبران نگردد وزارت امور اقتصادی و دارائی می‌تواند معادل خسارت وارده از درآمد مشمول مالیات در آن سال و سنوات بعد كسر و نسبت به آن دسته از مودیان كه بیش از ۵۰% اموال آنان در اثر حوادث مذكور از بین رفته است و قادر به پرداخت بدهی‌های مالیاتی خود نمی‌باشند با تصویب هیئت وزیران تمام یا قسمتی از بدهی مالیاتی آنها را بخشوده با تقسیط طولانی نماید.آیین‌نامه اجرائی این ماده توسط وزارت امور اقتصادی و دارائی تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید .

ماده۱۶۵بندد :
در مواردی كه مودیان قادر به ادامه فعالیت در نقاط مذكور نباشد با ارائه دلایل مورد قبول وزارت امور اقتصادی و دارائی تمام یا قسمتی از بدهی‌های موصوف مودی بخشوده خواهد شد .

ماده۱۷۲ : ۱۰۰ % وجوهی كه به حساب‌های تعیین شده از طرف دولت به منظور بازسازی یا كمك و نظایر آن بصورت بلاعوض پرداخت می‌شود و همچنین وجوه پرداختی یا تخصیصی و یا كمك‌های غیر نقدی بلاعوض اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی جهت تعمیر، تجهیز و احداث و یا تكمیل مدارس دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالی و مراكز بهداشتی و درمانی و یا اردوگاه‌های تربیتی و آسایشگاه‌ها و مراكز بهزیستی و كتابخانه و مراكز فرهنگی و هنری (دولتی) طبق ضوابطی كه توسط وزارتخانه‌های آموزش و پرورش، فرهنگ و آموزش عالی، بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و امور اقتصادی و دارائی تعیین می‌شود از درآمد مشمول مالیات عملكرد سال پرداخت منبعی كه مودی انتخاب خواهد كرد قابل كسر است .

حسابرسی عملکرد و عملیاتی

چکیده:

سیستم اقتصادی یک کشور به میزان قابل توجهی به تصمیم گیریهای مدیریت در واحدهای اقتصادی بستگی دارد. بدیهی است این تصمیم گیریها نقش تعیین کننده ای در میزان درآمد های اقتصادی و ثمر بخش بودن فعالیتهای تعیین شده و استفاده بهینه از امکانات تولیدی و خدماتی مؤسسات انتفاعی و غیرانتفاعی کشور دارند. لذا اصولاً صاحبان سهام و یا نمایندگان آنها همواره می خواهند بدانند که آیا مدیران اجرایی در تصمیم گیریهای خود صحیح عمل کرده اند یا خیر؟ و آیا توانسته اند از امکانات موجود حداکثر استفاده را کنند یا خیر؟ آیا در موسسات افزایش کارایی و رعایت صرفه اقتصادی انجام شده است؟ امروز در محیط اقتصادی که دارای نظامهای متعدد و ابعاد گوناگون است، مدیریت سازمانی تأکید فزاینده ای بر ارزیابی صرفه اقتصادی، کارآیی و اثر بخشی عملیات سازمانی دارد. حسابرسی عملکرد به عنوان ابزاری برای این ارزیابی به کار می رود. در محیطهای رقابتی ضروری است تا مدیران با استفاده از فرایند ارزیابی عملکرد به هدایت صحیح امور در مسیر پیشرفت کار و در جهت اهداف و استراتژی های مورد نظر سازمان به شیوه ای آگاهانه بپردازند. با توجه به تغییرات و تحولات سریع و افزایش توان و قابلیتهای رقابتی شرکتها وسازمانها در جهان امروز میزان مطلوبیت عملکرد تک تک اجزای کاری سازمان و مجموع آن می تواند به عنوان معیار سنجش مؤفقیت یک سازمان برای مدیران بسیار حائز اهمیت باشد و با استفاده از آنها می توانند به سنجش ارزیابی وضعیت موجود طرحهای استراتژیک سازمان و بررسی عملکرد اجزای کاری آن پرداخته و برای ارتقا و بهبود اثربخشی و کارآیی آنها اقدام کنند. گسترش رقابت موجب شده تا مدیریت ارشد در بسیاری از سازمانهای نوین در به دست آوردن موقعیت مناسب در بازار و حفظ آن تمرکز یابد. مدیران دریافته اند بسیاری از سیستم های سازمانی کـه انتظار می رود برای پیشبـرد عملیات مفید واقع شود در جهت عکس اهداف سازمان حرکت می کند و موجب عقب ماندگی می شود.
حسابرسـی عملکـرد یک ابـزار مفیـد برای اصلاح این سیستم ها و هدایت سازمان به سوی اهداف آن است. در کشور ما مدیریت بخش اعظم منابع اقتصادی بر عهده دولت است و کیفیت مدیریت آن در سرنوشت ملت آثار اساسی دارد. مدیران بخش دولتی باید در برابر مردم و نمایندگان آنان پاسخگو باشند و ابزار این پاسخگویی را بر اساس اطلاعات معتبر فراهم کنند. ماهیت بخش دولتی ایجاب می کند که در این بخش، حسابرسی عملکرد علاوه بر رسیدگی به صورتهای مالی و اظهار نظر در چارچوب اصول و ضوابط حسابرسی مالی الزامی شود. از این رو لازم است حسابرسان ضمن استفاده از خدمات متخصصان در زمینه های مختلف به ارزیابی کیفیت تصمیم گیریهای مدیریت بپردازند و نتیجه‌گیریها و پیشنهادات اصلاحی خود را جهت بهبود هر چه بیشتر مدیریت ارائه کنند.
با توجه به اهمیت بهبود در ارتقا مدیریت در سازمانها به خصوص در بخش دولتی ضرورت دارد که مدیران نسبت به استقرار سیستم های جامع کنترل مدیریت اهتمام ورزند و آن را از لحاظ ارزیابی مستمر کارایی، صرفه اقتصادی و اثربخشی مورد بازنگری قرار دهند. در این راستا حسابرسان مدیریت مشابه حسابرسان مالی می توانند در جهت بهبود و تقویت این سیستم ها نقش مهم و ارزنده ای را ایفاء کنند. در نتیجه حسابخواهی مطلوب بخش دولتی هنگامی ایجاد می‌شود که با برنامه ریزی و عملـکرد ارگانها بر اساس بیان آشکار اهداف و نتایج مورد انتظار مورد رسیدگی قرار گیرد، بنابراین حسابرسی عملکرد بیان واضحی از رعایت صرفه اقتصـادی، کارآیـی و اثربخشی در عملـکرد تمامی سازمانهای بزرگ و کوچک است.

مقدمه

مدیریـت را دانـش به کار گیـری مؤثـر و کارآمـد منابـع بـرای دستیابی بـه اهداف سازمان تعریف می کنند و این منابع معمولاً شامل سرمایه، نیروی کار و منابعی است که در اختیار سازمان قرار دارد. یک مدیر باید عملیات سازمان را در جهت رسیدن به حداکثر منافع برنامه ریزی، سازماندهی و کنترل کند. در دنیای امروز مدیران مسئول و پیشتاز همواره تلاش می کنند از نظارت دقیق و ارزیابی عینی بر وظایف خود اطمینان لازم را به دست آورند تا در برابر موضوعهای پیش روی خود نیرومند و مسلط باقی بمانند و کارهای خود را درست و به موقع انجام دهند. بنابراین، آنان هیچگاه نباید در بهره گیری از خدمات کارشناسان و متخصصان خارج از سازمان خود برای تعیین مشکلات و ارائه راه حل آن تردید داشته باشد تا با استفاده از این خدمات به مؤفقیتهای روزافزون تری دست یابند.
در سالهای اخیر کانون توجه و دامنه بسیاری از حسابرسیها در بخش عمومی و خصوصی دستخوش دگرگونیهایی شده است و از آنجا که صورتهای مالی به تنهایی پاسخگوی نیازهای اطلاعاتی مدیریت نیست، مدیران در بخش خصوصی و دولتی به دنبال کسب اطلاعات بیشتر به منظور ارزیابی و قضاوت در مورد کیفیت عملیات و پیشرفتهای عملیاتی هستند. در نتیجه ایجاد چنین زمینه هایی نیاز به ضرورت وجود فنون حسابرسی عملکرد برای ارزیابی اثربخشی، کارایی و صرفه اقتصادی عملیات به نحو چشمگیری افزایش یافته است.
بررسی علل درخواست روزافزون برای دریــافت خدمات حسابرسی عملکرد نشان می دهــد که دو موضوع زیر بستر مناسبی برای انجام این حسابرسی فراهم کرده است:
– هدایت مدیران برای توجه بیشتر به رعایت صرفه اقتصادی، کارایی و اثربخشی در واحدهای اقتصادی؛
– ارتقای تجربیات حسابرسان مستقل در زمینه تشخیص و یافتن واقعیتهای موجود در حسابرسی مالی و مشاوره مدیریت و ارائه رهنمودهای لازم به مدیران.
حسابرسی عملکرد
اصطلاح حسابرسی عملکرد (PERFORMANCE AUDITING) یا حسابرسی عملیاتی معمولاً به منظور ایجاد تفاوت بین حسابرسی صورتهای مالی جهت اظهار نظر حرفه ای بر روی آن و حسابرسی که جوانب انتخاب شده یک سازمان را خارج از محدوده حسابها رسیدگی می کند به کار می رود .
هدف از این حسابرسی ابتدا تعیین فرصتهایی جهت کارایی و صرفه اقتصادی بیشتر و بهبود اثربخشی در عملیات بوده که این اهداف به موارد مرتبط با اهداف سازمان نیز ارتقا یافت . تفاوت عمده حسابرسیها در اهداف آنها است. حسابرسی صورتهای مالی درگیر مواردی است که منتهی به اظهار نظر درباره صورتهای مالی می گردد و آنچه که حسابرسی عملیاتی نامیده می شود با هدف کارایی ، صرفه اقتصادی ، اثربخشی بیشتر و رسیدن به نتایج سودآور اجرا می شود .
تفاوت عمده ای در رویکردهای موجود در حسابرسی صورتهای مالی و حسابرسی مدیریت یا عملیاتی وجود ندارد چهار مرحله زیر در هر نوع حسابرسی اجرا می شود :
۱- بررسی اولیه فعالیتها جهت به دست آوردن پیشینه لازم و ضروری؛
۲- ارزیابی مسئولیتهای مرتبط با فعالیتها در جهت اطمینان و از اختیارات مجاز و محدودیتهای عملی مرتبط؛
۳- مطالعه و آشنایی با خط مشی های برقرار شده توسط مدیریت از طریق رسیدگی اثربخشی روشهای عملیاتی و اداری و مشخص ساختن مناطق مشکل آفرین و ضعیف؛
۴- گزارش نتایج حسابرسی و پیگیری جهت اعمال یافته ها و پیشنهادات.
حسابرسی عملکرد بر نحوه به کارگیری منابع سازمان متمرکز است و به سیستم های اطلاعاتی و درون سازمانی و دستورالعمل ها می پردازد و بیشتر به صورت مشاور مدیریت عمل می کند.
به عبارت بهتر، حسابرسی عملکرد عبارت است از فرایند سیستماتیک ارزیابی صرفه اقتصادی، کارایی و اثربخشی عملیات تحت کنترل مدیریت و گزارش نتایج همراه با توجیه هایی برای بهبود عملیات به افراد ذیصلاح و ذینفع.

مفاهیم اساسی

حسابرسی عملکرد دارای سه مؤلفه کارایی، اثربخشی و صرفه اقتصادی است که از اهمیت زیادی برخوردار است. امروزه ارزیابی کارایی، اثربخشی و صرفه اقتصادی باید بخشی از فرایند عادی مدیریت هر واحد تجاری در بخش عمومی و خصوصی باشد و مدیران بررسی عملکرد را به عنوان یکی از مسئولیتهای خود برای کنترل فعالیتها تلقی کنند و ارزیابی مستقل عملکرد مدیران از طریق واحد حسابرسی داخلی یا حسابرسان مستقل صورت گیرد.
شکل شماره یک ارتباط بین داده، پردازش، ستانده و نیز کارایی، صرفه اقتصادی و اثربخشی را بیان می کند:
همان طور که در شکل شماره یک مشاهده می گردد، صرفه اقتصادی نسبت داده های برنامه ریزی شده و داده‌های واقعی با مقیاس، کارایی نسبت داده های واقعی به ستانده های واقعی و اثربخشی نسبت ستانده های واقعی به ستانده های برنامه ریزی شده است.
دیوان محاسبات انگلستان این سه مؤلفه را به صورت زیر تعریف می کند :
صرفه اقتصادی: حداقل کردن بهای تمام شده منابع مورد نیاز یا مصرفی با توجه به کیفیت مورد نظر (مصرف با توجیه اقتصادی)؛
کارایی :حداکثر ستانده با میزان نهاده ثابت یا ستانده ثابت با حداقل نهاده ممکن(مصرف خوب) ؛
اثربخشی: مقایسه نتایج مورد نظر و نتایج واقعی پروژه ها، برنامه ها یا سایر فعالیتها (مصرف هوشمندانه).

استانداردها

استانداردهای حسابرسی عملکرد شامل سه بخش استانداردهای عمومی، استانداردهای اجرای عملیات، استانداردهای گزارشگری است.
الف ) استانداردهای عمومی: استانداردهای عمومی سوای استانداردهای اجرای عملیات و گزارشگری به طور مشترک برای حسابرسی صورتهای مالی و حسابرسی عملکرد وضع گردیده است. این استانداردها عبارتند از:
شرایط کارکنـان مؤسسه حسابرسـی، استقـلال مؤسسه حسابرسـی و حسابرسـان، مراقبتهای تخصصی و حرفه ای و برقراری کنترل کیفیت.
این استانداردها در کلیه مؤسسات حسابرسی، اعم از دولتی و غیر دولتی که حسابرسی برنامه ها، فعالیتها و وظایف دستگاههای دولتی، سازمانهای غیر انتفاعی و …. را به عهده دارند، کاربرد دارد.
ب) استانداردهای اجرای عملیات:
۱- برنامه ریزی: عملیات حسابرسی باید به حد کافی برنامه ریزی شود. برنامه حسابرسی باید در کلیه مراحل حسابرسی اجرا گردد. اهداف حسابرسی، حوزه عمل حسابرسی و متدولوژی حسابرسی هیچ کدام جدا از هم نیستند. لذا حسابرسان ناگزیرند این سه عنصر را همزمان برنامه ریزی و طراحی کنند.
۲- سرپرستی: کارکنان به طور صحیحی سرپرستی شوند. به منظور تعیین اینکه آیا اهداف حسابرسی در جریان اجرا است، سرپرستی مستقیم حسابرسان و سایر اشخاصی که ( مشاوران، کارشناسان و امثالهم) به امر حسابرسی می‌پردازند، الزامی است. اصول سرپرستی ایجاب می کند برای کارکنان آموزش لازم ترتیب داده شود.
۳- رعایت قوانین و مقررات: هرگاه رعایت قوانین و مقررات برای تأمین اهداف حسابرسی ضرورت داشته باشد حسابرسان باید در مورد رعایت قوانین و مقررات به نحوی برنامه ریزی کنند تا اطمینان معقولی از کشف موارد خلاف فراهم شود. در کلیه مراحل اجرای حسابرسی، حسابرسان باید نسبت به حالات و رویکردهایی که می تواند دال بر اعمال خلاف قانون یا تخطی از قوانین و مقررات باشد، هوشیار باشند.
۴- کنترل های مدیریتی:حسابرسان باید درکی از کنترل های مدیریتی که به موضوع حسابرسی مربوط می شود، به‌دست آورند. هنگامی که کنترل های مدیریت در اهداف حسابرسی مهم هستند، حسابرسان باید مدارک کافی به منظور پشتیبانی از قضاوتهایشان در مورد کنترل ها، کسب کنند.
۵- مدارک: دستیابی به مدارک مربوط، قابل اطمینان وکافی مبنای معقـولی در جهت یافتـه ها و نتیجه گیریهای حسابرسان را فراهم می کند. کار حسابرسان باید در فرم کاربرگها ثبت و نگهداری شود. کاربرگها باید حاوی اطلاعات کافی باشند تا یک حسابرس مجرب بتواند بدون برقراری ارتباط با حسابرس قبلی، از مدارکـی که قضـاوتها و نتیجه گیریهای در خور اهمیت حسابرسان را به اثبات می رساند، پشتیبانی کند.
ج) استانداردهای گزارشگری:
۱-گزارش مکتوب: گزارش حسابرسی باید به طور کتبی تهیه و نتایج هر رسیدگی به آن منتقل شود.
گزارش حسابرسی به منظور تأمین مقاصد زیر به صورت کتبی تهیه می شود:
– انتقال نتایج حسابرسی به مسئولان در کلیه سطوح؛
– نتایج حسابرسی کمتر در مظان سوء تفاهم قرار می گیرد؛
– نتایج حسابرسی در معرض بازرسی همگانی قرار می گیرد؛
– تسهیل پیگیری.
۲- ارائه به موقع گزارش: گزارش حسابرسی باید به طریق مقتضی منتشر شود تا اطلاعات لازم برای استفاده به موقع در اختیار مقامات اداری و اشخاص ثالث ذینفع قرار گیرد.
گزارش ولو اینکه با نهایت دقت تهیه شده باشد، ولی به موقع در اختیار تصمیم گیرندگان قرار نگیرد، از ارزش لازم برخوردار نخواهد بود. بنابراین، حسابرسان باید برای انتشار به موقع گزارش حسابرسی، برنامه ریزی لازم را معمول دارند.
۳- محتوای گزارش: در گزارش حسابرسی باید اهداف، حوزه عمل و متدولوژی حسابرسی بیان شود؛
۴- ارائه گزارش: گزارش باید کامل، دقیق، قابل اثبات، قانع کننده و تا آنجا که موضوع اجازه می دهد شفاف و مختصر باشد؛
۵- توزیع گزارش: گزارش کتبی حسابرسی باید توسط مؤسسه حسابرسی به مقامات مسئول سازمان تحت رسیدگـی, مراجع ذیصـلاح سازمانهایی کـه خواستار انجام حسابرسی بوده اند، یا ترتیب اجرای آن را داده اند از جمله سازمانهایی که وجوهی به سازمان تحت رسیدگی پرداخت کرده اند، تسلیم شود، مگر آنکه منع قانونی و یا ملاحظات دیگری وجود داشته باشد.
اصول حسابرسی عملکرد
حسابرسی عملکرد شامل اصول زیر است:
۱- حسابرسی عملکرد باید به عنوان جریانی کاملاً مستقل و بی طرفانه تلقی گردد؛
۲- حسابرسی عملکرد ابزاری است در اختیار مدیریت برای شناخت مشکلات و رفع تنگناها و نگاهی عیب‌جویانه و انتقادی ندارد.
هدف حسابرسی عملکرد انتقاد از عملیات جاری نیست بلکه هدف، بررسی عملیات از طریق همکاری با مدیریت و کارکنان، و تدوین برنامه ای برای پیشرفت عملیات است. مؤثرترین راه دستیابی به این امر، همکاری با کارکنان صاحبکار در حوزه هایی است که آنان شناخت لازم را از نقاط ضعف را دارند و در عین حال مایل به همکاری نیز هستند. مفهوم حسابرسی عملکرد باید به عنوان یک برنامه داخلی بازنگری در جهت اقتصادی و کارا کردن عملیات سازمان در نظر گرفته شود تا نتایج فزاینده ای را در پی داشته باشد؛
۳- ارزشیابی عملکرد در ارتباط با مجموعه امکانات و عوامل محدود کننده فعالیتها مورد نظر قرار می دهد؛
۴- در حسابرسی عملکرد باید با مسایل مسئولانه و متعهدانه برخورد کرد؛
۵- در انجام حسابرسی عملکرد طرز فکر مدیریت دخالت داده می شود؛
۶- حسابرسی عملکرد توسط افراد متخصص و آگاه به وضعیت مورد رسیدگی انجام می شود.
پیشرفت و مؤفقیت در دستیابی به مزایای حسابرسی عملکرد تا حد زیادی به مهارتهای حسابرسان و طرز فکر مدیریت نسبت به آنان بستگی دارد. حسابرسانی که مأمور انجام چنین مسئولیتی می شوند باید توانائیهای لازم را در زمینه حسابرسی مالی، مدیریت و محیطهای عملیاتی داشته باشند. ویژگیهای یک حسابرس خوب در این زمینه عبارت است از:
کنجکاوی؛ توانایی تجزیه و تحلیل ؛ توانایی متقاعد سازی؛ قضاوت خوب حرفه ای؛ آگاهی متعارف؛ بیطرفی؛ مهارت برقراری ارتباط؛ استقلال؛ اعتماد به نفس.
علاوه بر ویژگیهای بیان شده، توانایی مشخص کردن نارسائیهای عملیاتی، توانایی مشخص کردن نواحی بحرانی و مشکل آفرین، خلاقیت در تکمیل مجموعه ای از تکنیک ها و مهارت انتقال نتایج حاصل از حسابرسی از دیگر خصوصیات حسابرسی عملکرد است.
ارتباط با مفهوم کنترل های مدیریت
نظر به اینکه تصمیم گیریهای مدیریت ، انجام فعالیتها و نتایج به دست آمده از آن در هر سازمان از درون سیستم‌های اطلاعاتی آن می گذرد و سیستم برنامه ریزی و کنترل مدیریت جزئی از سیستم های اطاعاتی موجود است. لذا مطالعه و آزمون کنترل های مدیریت در انجام حسابرسی عملکرد از ضروریات است . اصطلاح کنترل مدیریت ، کل سیستم واحد مورد رسیدگی را در برمی گیرد بنابر این، کنترل های مدیریت فعالیتهای داخلی و خارجی مدیریت را شامل می شود . سیستم مزبور شامل برنامه ریزی، سیاستگذاری و تدوین روشها و همچنین اقدامات واقعی انجام شده برای اداره امور واحد رسیدگی است که برای بهبود اجرای مؤثر مسئولیتهای محوله بر اساس روشها و نتایج مورد انتظار طراحی می شود . کنترل های مدیریت نه تنها شامل کنترل های داخلی بلکه در برگیرنده کنترل های خارجی منجمله قوانین جاری کشور ، محدودیتهایی که توسط سازمانهای مسئول کشور برای واحد در نظر گرفته شده است، شرایط بـازار، امکـانات استـقراض، دریافت یـارانه، محدودیـتهای توزیع و قیمت‌گذاری محصول، پیشرفتهای فناوری ومحدودیتهای وضع شده توسط شرکتهای اصلی برای شرکتهای فرعی خود نظیر کنترل توزیع سود و کنترل قیمت فروش و توزیع محصولات است.
سه وجه تمایز اصلی بین کنترل های مدیریت و کنترل های داخلی به شرح زیر است:
۱- تأکید فزاینده بر نیاز به بیان هدفهای سازمان و برقراری ارتباط نزدیک آن با کنترل های مدیریت؛
۲- تأکید فزاینده بر کنترل های خارجی در مقایسه با کنترل های داخلی؛
۳- گسترش کنترل به منظور در بر گرفتن کلیه فعالیتهای مدیریت نظیر تولید ، حمل و نقل، تحقیق به جای تنها تأکید بر فعالیتهای حسابداری.
دسترسی به اهداف کارایی و صرفه اقتصادی و اثربخشی به کنترل های مدیریت خوب بستگی دارد که مسئولیت مزبور بر عهده مدیریت واحد مورد رسیدگی است.
کنترل های مدیریت شامل روشها و خط مشی هایی جهت حصول موارد ذیل است:
-برنامه ریزی ، سازماندهی و رهبری و کنترل عملیات؛
-تائید اینکه منابع طبق قوانین و مقررات مورد استفاده قرار می گیرد؛
-محافظت از منابع در مقابل سوء استفاه و هدر رفتن؛
-اندازه گیری ، تنظیم و گزارشگری عملکرد واحد اقتصادی؛
-اطمینان از دستیابی به اهداف؛
– اطمینان از اینکه به داده های قابل اعتماد و معتبر دسترسی داشته ، نگهداری شده و در گزارشهای سالانه و سایر مدارک به درستی افشا می شود .
در مرور اولیه کنترل های مدیریت ، حسابرس باید عوامل ذیل رادر نظر بگیرد :
۱)آیا خط مشی های سازمان به طور کامل با اختیارات و امتیازات اساسی سازمان مطابق است؟
۲)آیا سیستم روشها و کنترل های مدیریتی برای انجام این خط مشی ها همان طور که مد نظر مدیریت عالی جهت کارایی و صرفه اقتصادی بوده ، طراحی شده است؟
۳)آیا سیستم کنترل مدیریت کنترل کافی بر روی منابع سازمان ، درآمد و هزینه ها فراهم می کند؟
تعدادی از عواملی که حسابرس باید جهت ارزیابی سیستم کنترل مدیریت و تعیین نواحی مشکل آفرین در نظر بگیرد به قرار زیر است :
۱- استفاده مدیریت از استانداردها یا اهداف برای قضاوت در مورد اجرا ، بهره وری ، کارایی یا استفاده از کالاها و خدمات؛
۲- فقدان دستورالعملهای مکتوب که سبب عدم فهم درست ، درخواستهای متناقض ، انحرافات غیر قابل قبول و اجرای غیر یکنواخت می گردد؛
۳- عدم مؤفقیت در قبول مسئولیتها؛
۴- دو باره کاریها؛
۵- استفاده نامناسب از وجه نقد؛
۶- الگوی سازمانی غیر معقول و بیهوده؛
۷- استفاده بیهوده ، ناکارا از کارکنان و منابع فیزیکی؛
۸- کارهای ناتمام.
شناسایی نواحی مشکل آفرین
تکنیک های زیادی وجود دارد که حسابرس بتواند با آگاهی بیشتر نواحی مشکل آفرین را مشخص کند که در اینجا به تعدادی از آنها اشاره می کنیم :
۱- بررسی فعالیت ها: اینکه اطلاعات از چه طریق به دست می آید و یک فعالیت چگونه انجام شود و نحوه کنترل آن چگونه است می تواند موارد غیر قابل کنترل یا مستعد آن را مشخص کند .
در یک عملیات خرید، سه مرحله زیر می تواند نقاط کلیدی باشد :
الف) تعیین میزان و کیفیت مواد خریداری شده؛
ب) روشهای دستیابی به بهترین قیمت؛
ج) روشهای تعیین درست کمیت و کیفیت.
اگر در ارتباط با خریدهای عمده ، حسابرس به این نتیجه برسد که این مراحل نیاز به بازنگری دارد او باید قضاوت خود را بر روی آن عملیات متمرکز کند .
۲- مرور گزارشهای مدیریتی: مرور گزارشهای داخلی که خود مدیریت به طور منظم برای به دست آوردن اطلاعات از آنها استفاده می کند، نیز می تواند اطلاعات با ارزشی درباره نواحی مشکل آفرین و ضعیف وشرایط و انجام کارها در اختیار حسابرسان قرار دهد.
۳- مرور گزارش بازرسان و حسابرسان داخلی: حسابرس در اینگونه موارد باید به دلایل وقایعی که نکات ضعیف در سیستم مدیریتی را برایش آشکار می کند و به مدیریت عالی جهت رفع آن ارجاع نشده است، توجه کند.
۴- بازرسی فیزیکی: بازرسیهای فیزیکی فعالیتهای سازمانی می تواند یک روش مفید برای مشخص کردن عدم کارایی یا مشکلاتی باشد که مورد توجه حسابرس است، که می توان به انباشت مازاد تجهیزات و مواد ، ابزار کم مصرف ، کارمندان بی انگیزه ، عودت محصولات از سوی مصرف کنندگان یا مشتریان ، دور ریختن مواد مفید و شبیه این موارد اشاره کرد .
۵- بررسی و پیگیری رویدادها: یکی از راههای مفید جهت به دست آمدن بینش عملی درباره روشها می تواند تعقیب تعدادی از رویدادهای سازمان به طور کامل و از ابتدا تا انتها باشد .
۶- مصاحبه با کارکنان: حسابرس می تواند اطلاعات با ارزشی از طریق مصاحبه با کارکنان به دست آورد و میزان مؤفقیت در دستیابی به اطلاعات مفید در این زمینه به شهرت حسابرس و سؤالات مطرح شده توسط او بستگی دارد .

مقایسه با حسابرسی صورتهای مالی
علاوه بر اختلافات اشاره شده در بخشهای قبلی، حسابرسی عملکرد برخلاف حسابرسی صورت های مالی دارای اهداف و رویکردهای کلی تری است. حسابرسی عملکرد حرفه ای مستلزم انواع مهارتهاست و دارای یک ارتباط اثربخش با تمام سطوح سازمانی و ارزیابی تمام جوانب یک سازمان است. بخشهای مالی و حسابداری، تولید، مهندسی و کنترل موجودی، خدمات مشتریان، اعتبارات، خرید، پرسنلی و اداری، پردازش اطلاعـات و بازاریـابی و فروش از قسـمتهایی هستند که می توانند مشمول حسابرسی عملکرد قرار گیرند.
حسابرسی عملکرد حدود بیشتری از مسئولیتهای مدیریت را شامل می شود و هدف آن تعیین فرصتهایی برای کارایی و صرفه اقتصادی بیشتر و بهبود اثربخشی در اجرای روشها و عملیات است.
حسابرسی عملکرد به عنوان یک شکل مدرن حسابرسی در مقایسه با حسابرسی صورتهای مالی و حسابرسی رعایت، است.
تفاوت اصلی بین حسابرسی عملکرد و حسابرسی سنتی در نقش حسابرس است که در حسابرسی عملکرد نقش حسابرس بیشتر ارزیابی فعالیتها است.
از تفاوتهای حسابرسی مالی و حسابرسی عملکرد می توان به نحوه مدیریت آن نیز اشاره کرد که حسابرسی مالی طی یک چرخه سالانه تکراری انجام می شود در صورتی که حسابرسی عملکرد به صورت پروژه مجزا انجام می‌شود.
یکی دیگر از تفاوتهای موجود بین این دو نوع حسابرسی در سطح استاندارد بودن آنهاست که در آن طرح ریزی حسابرسی عملکرد در قالب یک شکل استاندارد ثابت بسیار مشکل است.
حسابرسی عملکرد همواره دارای رهنمودهای لازم برای نقاط ضعف مربوط به عملکرد مدیران است و به مدیران واحد اقتصادی کمک می کند تا برای غلبه بر مشکلات و مسائل خود توصیه های لازم را به دست آورند و به این ترتیب زمینه برای بهبود و بهسازی اجرای یک طرح، برنامه یا عملکرد سازمان و ارتقای کیفیت اجرای کارها هرچه بیشتر و بهتر فراهم شود.
حسابرسی عملکرد بر خلاف حسابرسی صورتهای مالی، کمی بوده و عامل تجزیه و تحلیل در آن جایگاه خاصی دارد و نیز ضمن کمک به تخصیص بهینه منابع واحد اقتصادی، محدودیت فزونی منافع بر مخارج را بیشتر مدنظر قرار می دهد .
نتیجه گیری
رسیدن به عملیات کارا و اثربخش، مسئولیت اصلی مدیریت است و در کلیه ساختار سیستم مدیریت سازمان، عملیات و کنترل مدیریت باید در راستای رسیدن به این هدف طراحی گردد.
حسابرسی عملکرد مدیریت، مصداق بارزی از خدمات مشاوره مدیریت است که ممکن است برخی از ویژگیهای حسابرسی صورتهای مالی را داشته باشد. این نوع حسابرسی دربر گیرنده بررسی روشمند فعالیتهای یک سازمان یا بخش مشخص از آن در دستیابی به اهداف مشخص است.
اهداف کلی حسابرسی عملکرد الف ) ارزیابی عملکرد در مقایسه با اهداف تعیین شده به وسیله مدیریت یا سایر معیارهای سنجش مناسب. ب ) شناسایی فرصتهای بهبود عملیات از نظر صرفه اقتصادی و کارایی و اثربخشی و ج) ارائه پیشنهاد برای بهبود عملیات یا انجام اقدامات و رسیدگـی های بیشتر، است.
بررسی و آزمون کنترل های مدیریت نیز به عنوان یکی از مراحل اجرای حسابرسی عملکرد است که هدف اصلی آن تعیین هدف قطعی حسابرسی و نیز قابلیت اتکاء مدارک و شواهد داخلی واحد است.
منابع و ماخذ
۱)حسینی عراقی ، حسین . حسابرسی دولتی . تهران: دانشکده امور اقتصادی ، ۱۳۷۸ .
۲)رایدر ، هری آر . راهنمای جامع حسابرسی عملیاتی. برگردان از محمد مهیمنی و محمد عبداله پور ، تهران: سازمان حسابرسی ، ۱۳۸۰
۳) کثیری ، حسین . «نگرشی بر حسابرسی عملکرد مدیریت در ایرلند و ارتباط آن با نظام کنترلی». مجموعه مقالات حسابرس ، شماره ۴ ( تابستان ۱۳۷۵): ۵۹-۳۱ .
۱)Brown,Williams and Gallagher. Auditing Performance in Government . 1982.
۲)Ellsworth H. Morse. ((Performance and operational auditing)). The journal of accountancy, June 1971.
۳) H. Smith, Charles et.al. ((The need for and scope of the audit of management: A survey of attitudes )) .The accounting review , April 1972.
۴)Office of the Comptroller and Auditor General of Bangladesh (C&AG) website. Government auditing standards in Bangladesh .2001.
۵)W.A. Broadus, Joseph D. Comtoic. Performance auditing. AICPA. 1998.
مولف/مترجم: افشین نخبه فلاح
منبع: ماهنامه تدبیر-سال شانزدهم-شماره ۱۶۵